|| หน้าหลัก ||  ที่มาและความสำคัญของโครงการ || วัตถุประสงค์ของโครงการวิจัย ||  วิธีดำเนินงาน || ระยะเวลาการดำเนินงาน ||  กลุ่มเป้าหมาย ||
        || ผลที่คาดว่าจะได้รับ || ผลการดำเนินงานที่ผ่านมา || ผู้รับผิดชอบโครงการ || หน่วยงานที่รับผิดชอบ || ติดต่อคณะทำงาน ||

สภาพพื้นที่บางส่วนในโครงการรวบรวมและอนุรักษ์พันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้
สถานีวิจัยคลองหอยโข่ง คณะทรัพยากรธรรมชาติ อ.คลองหอยโข่ง จ.สงขลา
  ที่มาและความสำคัญของโครงการ

        พื้นที่ 5 จังหวัดชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย ส่วนใหญ่มีลักษณะภูมิประเทศเป็นป่าฝนเขตร้อน เป็นถิ่นกำเนิดและแหล่งพันธุกรรรมพืชเขตร้อนที่สำคัญแห่งหนึ่งในภูมิภาค มีพืชประเภทผักและผลไม้ทั้งที่เป็นป่าและพืชปลูกหลากหลายชนิด ตัวอย่างพืชสกุลหลักที่เป็นเอกลักษณ์ของภาคใต้ เช่น สะตอ เหนียง หยี ลองกอง มังคุด จำปาดะ ฯลฯ พืชเหล่านี้มีบทบาทต่อความเป็นอยู่และวิถีชีวิตของคนในพื้นที่มายาวนาน แต่ขณะเดียวกันก็มีภัยคุกคามต่อพืชพรรณเหล่านั้น ทั้งที่เกิดจากฝีมือมนุษย์ ภัยธรรมชาติ และสภาพแวดล้อม ทำให้ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว และบางชนิดใกล้สูญพันธุ์ มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องรวบรวมและอนุรักษ์พันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้เอาไว้ไม่ให้สูญหายและใช้ประโยชน์ในอนาคต คณะทรัพยากรธรรมชาติ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ตระหนักถึงปัญหาดังกล่าวและมีความพร้อมด้านบุคลากรและมีพื้นที่สถานีวิจัยที่ใช้ในการปลูกรวบรวมพันธุ์พืช จึงได้จัดทำโครงการรวบรวมและอนุรักษ์พันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ ภายใต้แผนแม่บทการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ระยะ 5 ปีที่ 3 ระหว่าง ปี พ.ศ. 2545 – 2549 ไปแล้ว สามารถรวบรวมพันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมือง จาก 5 จังหวัดชายแดนภาคใต้ ได้มากกว่า 100 ชนิด นำไปปลูกและดูแลรักษาไว้ ณ สถานีวิจัยคลองหอยโข่ง อ.คลองหอยโข่ง จ.สงขลา ในพื้นที่ 45 ไร่ โดยปลูกแบบผสมผสานเป็นกลุ่ม ๆตามสกุลพืช และจัดตกแต่งพื้นที่เพื่อการศึกษาเรียนรู้และพักผ่อนหย่อนใจตามหลักการสร้างสวนพฤกษศาสตร์ การดำเนินการในช่วงแรกมีความก้าวหน้าไปมากแต่ยังไม่เสร็จเรียบร้อย จะต้องดำเนินการต่อเนื่อง 3 เรื่อง ได้แก่

1) การเก็บรวบรวมพันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองที่ยังหาไม่ได้
2) การปลูกผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ที่เก็บรวบรวมไว้ได้แล้วและอยู่ระหว่างรอการลงปลูก
3) การศึกษาพันธุกรรมพันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ที่เก็บรวบรวมได้โดยใช้เครื่องหมายดีเอ็นเอ และขยายผลการดำเนินการ 3 เรื่อง ได้แก่
1) การพัฒนาแปลงรวบรวมและอนุรักษ์พันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้เป็นแหล่งท่องเที่ยวและศึกษาเรียนรู้
2) การศึกษาและพัฒนาการใช้ประโยชน์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ตามภูมิปัญญาท้องถิ่น
3) การจัดฝึกอบรมเพื่อปลูกสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชท้องถิ่นแก่ชุมชน โดยจะเริ่มดำเนินการตั้งแต่ปีงบประมาณ 2550 เป็นต้นไป

    
    

 

  วัตถุประสงค์ของโครงการวิจัย

1
เพื่อเก็บรักษาและปลูกรวบรวมพันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ต่อเนื่องจากที่ดำเนินการไปแล้ว
2
เพื่อศึกษาวิจัยพันธุกรรมของผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ที่เก็บรวบรวมต่อเนื่องจากที่ดำเนินการไปแล้ว
3
เพื่อพัฒนาแปลงรวบรวมและอนุรักษ์พันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวและศึกษาเรียนรู้
4
เพื่อศึกษาและพัฒนาการใช้ประโยชน์จากผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ตามภูมิปัญญาท้องถิ่น
5
เพื่อจัดฝึกอบรมปลูกสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชท้องถิ่นแก่ชุมชน

 

  วิธีการดำเนินงาน

1
สำรวจและรวบรวมพันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ต่อเนื่องจากที่ดำเนินการไปแล้ว เฉพาะชนิดหรือพันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ที่หายากและยังไม่สามารถเก็บรวบรวมได้ โดยเฉพาะในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ ที่ยังไม่สามารถลงไปสำรวจและเก็บรวบรวมพันธุ์พืชในพื้นที่ในระยะแรกได้ โดยใช้อุปกรณ์และเครื่องมือ วิธีการ เช่นเดียวกับที่ได้ดำเนินการไปแล้วในระยะแรก โดยมีแบบฟอร์มการสำรวจพันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ เครื่องมือกำหนดพิกัดตำแหน่งพื้นที่ GPS กล้องถ่ายรูปดิจิตอล อุปกรณ์ขยายพันธุ์และเก็บตัวอย่างพืชเพื่อนำไปขยายพันธุ์ ช่วงเวลาการสำรวจ 3 ช่วง ในรอบปี ได้แก่ ช่วงฤดูแล้ง (ม.ค.-เม.ย.) ช่วงต้นฤดูฝน (พ.ค.-ส.ค.) ช่วงปลายฤดูฝน (ก.ย.-ธ.ค.) ต้นพันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ที่เก็บรวบรวมได้จะขยายพันธุ์และอนุบาลดูแลรักษาไว้ในสถานเพาะชำต้นไม้ชั่วคราว ณ สถานีวิจัยคลองหอยโข่ง

2
ปลูกรวบรวมพันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ต่อเนื่องจากที่ได้ปลูกในแปลงย่อยที่ 1 ไปแล้ว โดยจะปลูกต่อในแปลงย่อยที่ 2 ขนาดพื้นที่ 2 ไร่ กำหนดเป็นพืชสกุลส้ม และสกุลมะม่วง แปลงย่อยที่ 3 ขนาดพื้นที่ 2 ไร่ กำหนดเป็นพืชพื้นเมืองดั้งเดิม 2 ชนิด ได้แก่ หัสคุณเทศ (พุดทุ่ง) และพรวด (โท๊ะ) และแปลงย่อยที่ 4 ขนาดพื้นที่ 10 ไร่ กำหนดเป็นผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ที่หายากและใกล้สูญพันธุ์

3
ศึกษาวิจัยพันธุกรรมของผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ โดยใช้เครื่องหมายดีเอ็นเอต่อเนื่องจากที่ได้ดำเนินการในพืชสกุลลางสาดไปแล้ว โดยจะดำเนินการในพืชสกุลหลัก 2 สกุล ได้แก่ สกุลสะตอและสกุลส้ม จะใช้อุปกรณ์ เครื่องมือ และวิธีการใช้เครื่องหมายดีเอ็นเอ ชุดเดียวกันกับที่ดำเนินการไปแล้ว ณ ห้องปฏิบัติการภาควิชาพืชศาสตร์ คณะทรัพยากรธรรมชาติ

4
พัฒนาตกแต่งพื้นที่แปลงปลูกรวบรวมและอนุรักษ์พันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ เป็นแหล่งท่องเที่ยวและศึกษาเรียนรู้ โดยทำทางเดินเท้าไปและสะพานไม้ยังแปลงปลูกพืชสกุลต่างๆ ติดป้ายอธิบายสภาพพื้นที่ ระบบนิเวศน์ พร้อมเครื่องหมายบอกเส้นทางให้เชื่อมโยงและต่อเนื่องกัน ติดตั้งป้ายชื่อต้นไม้ที่ระบุชื่อสามัญ ภาษาไทยและอังกฤษ ชื่อวิทยาศาสตร์ ประเภท (ผักหรือไม้ผล) และการใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวัน

5

จัดกิจกรรมฝึกอบรมและทัศนศึกษาดูงาน การอนุรักษ์พันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้ เพื่อปลูกสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชท้องถิ่นแก่ชุมชน 1 ครั้ง

6

ศึกษาและรวบรวมข้อมูลการใช้ประโยชน์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้จากภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยเชิญผู้รู้และชุมชนผู้ใช้ประโยชน์ไปให้ข้อมูลในพื้นที่

 

   ระยะเวลาดำเนินงาน

  1 ตุลาคม 2549 – 30 กันยายน 2550

 

   สถานที่ดำเนินงาน

 
สำรวจและเก็บรวบรวมพันธุ์พืชใน 5 จังหวัดชายแดนภาคใต้ แล้วนำไปปลูกรวบรวมและอนุรักษ์พันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้
ไว้ ณ สถานีวิจัยคลองหอยโข่ง อ.คลองหอยโข่ง จ.สงขลา

 

   กลุ่มเป้าหมาย

1.
ชุมชนรอบสถานีวิจัยคลองหอยโข่งและประชาชนทั่วไป
2.
ครู นักเรียน และหน่วยงานราชการในพื้นที่
3.
สถาบันการศึกษาทั่วไป

   ผลที่คาดว่าจะได้รับ
1.
เก็บรักษาพันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้เอาไว้ได้
2.
ได้ข้อมูลพันธุกรรมของผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้
3.
ชุมชนและประชาชนเกิดจิตสำนึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชท้องถิ่น
4.
เป็นแหล่งอาหารและที่พักผ่อนหย่อนใจ

 

   แนวทางการประเมินผลหรือการติดตามผลโครงการ

1.
ฝึกอบรมและทัศนศึกษาดูงานการปลูกสร้างจิตสำนึกการอนุรักษ์พันธุ์พืช 1 ครั้ง ประมาณเดือนพฤษภาคม 2550
2.
คณะทำงานประเมินความก้าวหน้าโครงการฯ ปีละ 2 ครั้ง

 

   ผู้รับผิดชอบโครงการและประสานงาน

ผศ.ดร.วิจิตต์ วรรณชิต
หัวหน้าโครการรวบรวมและอนุรักษ์พันธุ์ผักพื้นบ้านและไม้ผลพื้นเมืองภาคใต้
คณะทรัพยากรธรรมชาติ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา 90112 โทร. 074-212205

 

   หน่วยงานที่รับผิดชอบงานวิจัย

คณะทรัพยากรธรรมชาติ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา 90112 โทร. 074-212205



จัดทำโดย : ศรีนรา แมเร๊าะ ภาควิชาพัฒนาการเกษตร คณะทรัพยากรธรรมชาติ
มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่ อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา 90112
โทรศัพท์ 0-7428-6122 หรือ 0-7421-2848